Kiek nou 's!
Door Herman Woltersom

De geschiedenis van de Aardappelmeelfabriek in Coevorden

Schuin tegen over de in 1907 opgerichte Strocartonfabriek kwam een jaar later een andere belangrijke industrievestiging in Coevorden tot stand namelijk de Coöperatieve Centrale Aardappelmeelfabriek.

Plannen voor een aardappelmeelfabriek waren er in Coevorden al geruime tijd en op 27 november 1908 werd een vergadering belegd voor de oprichting van een Coöperatieve Centrale Aardappelmeelfabriek “Belangstellenden worden opgeroepen tot het bijwonen van een vergadering op a.s. vrijdag 27 nov., in het Café Abels te Coevorden, des voormiddags te 10 uur, ten einde tot de oprichting van bovenbedoelde Fabriek te geraken” ondertekend door G. Benus Jzn.

Op 29 maart 1909 passeerde de acte van oprichting der Coöperatieve Centrale Aardappelmeelfabriek te Coevorden voor Notaris Weijs. In Hotel Van Wely was de aanbesteding “Onder architecteur van der heeren G en W. Wierenga namens het bestuur der Centrale Coöp. Aardappelmeelfabriek”, laagste inschrijver was H. Moorlag uit Bedum voor 79448 gulden. Voor dat bedrag werd de aardappelmeelfabriek, een ketelhuis met schoorsteen, meel- en turfloods, houten droogschuren en productiehallen gebouwd. Voor het onderhoud kwamen er ook werkplaatsen voor schilders en timmerlieden. Vervolgens werden advertenties geplaatst ”Gevraagd Eenige Timmerlieden en Metselaars aan de te bouwen Aardappelmeelfabriek te Coevorden” en “Gevraagd 10 bekwame Timmerlui tegen hoog loon”.

In de zomer van 1909 was de aanbesteding van 10 Arbeiderswoningen en van een dubbel Burgerwoonhiuis. Zo kwamen aan weerzijden van het kanaal de eerste twee gebouwen te staan ontworpen door het architectenbureau Wierenga. Tevens waren dit aan het Coevorderkanaal de twee eerste grote industrieën van Coevorden. Beide bedrijven waren gescheiden door het Coevorderkanaal die in de gracht uitkomt maar via de “brug van Lulf” was er een verbinding. Na de bouw van deze fabrieken volgden voor de broers Geert en Wijbo Wierenga nog vele opdrachten voor het ontwerpen van karton- en aardappelmeelfabrieken in het noorden. Voor de bouw van de coöperatieve aardappelmeelfabriek “De Centrale” aan het Coevorderkanaal was bewust gekozen, dit vanwege de goede aan- en afvoermogelijkheden per schip.

Tijdens de campagne lagen de schepen dan ook tot in de Spoorhaven en moest de “brug van Lulf” regelmatig omhoog wat voor veel hinder zorgde. Bij de loswal en in de fabriek waren het tijdens de aardappelmeelcampagne hectische tijden en was veel personeel aan het werk. In 1917 werd bijna 300000 hectoliter aardappelen verwerkt. Niet zo verwonderlijk dat er in die jaren voor de campagne aardappelschippers gevraagd werden met vlakke pramen van ongeveer 35 tot 45 ton. Na de campagne werd het grootste deel van het personeel ontslagen en zaten dan thuis. Een vaste staf bleef over zoals monteurs, timmerlieden en schilders voor het onderhoud van gebouwen en machines. Het kantoorpersoneel was dan druk in de weer met de afhandeling van de vorige en voorbereidingen treffen voor de nieuwe campagne. 

Tijdens de Tweede Wereldoorlog kwamen drie arbeiders om het leven en raakte de voorgevel beschadigd bij een bombardement van de geallieerden. Een gedenksteen met de namen van de slachtoffers, Gerrit Reins; Harm Baas en Jacob Drent geplaatst in de voorgevel namens het personeel, bestuur en directie houdt de herinnering aan de getroffenen levend.

In 1964 kregen de ruim 30 personeelsleden van het bestuur de mededeling dat het berdrijf hoogstwaarschijnlijk werd opgeheven. Door de verminderde aardappelverbouw werd uiteraard ook een verminderde aanvoer verwacht. De mededeling kwam voor het personeel als een donderslag bij heldere hemel omdat het bedrijf de voorgaande jaren geheel gemoderniseerd was en er nog steeds nieuwe apparaten werden geplaatst. Mei 1965 werd tijdens een bijzondere algemene ledenvergadering met meerderheid van stemmen besloten een fusie aan te gaan met de Coöp. Aardappelmeelfabriek Excelsior in Nieuw Amsterdam en om de fabriek in Coevorden te sluiten.

Van de eens zo belangrijke fabriek aan het Coevorderkanaal staat nu alleen nog de voorgevel, gestut door een metalen constructie om instorten te voorkomen.

Bronnen: Stap voor stap door Coevorden / Historische Vereniging Stadt en Heerlickheydt Covorden