Monumentje 330: Een monumentale, bescheiden villa

De wat eenvoudige villa met de houten puntgevel aan de Oude Dalerveensestraat 3 in Dalen werd in 1931gebouwd door Hendrik en Hendrika Bos-Smits.

Hendrik, geboren in 1878, was bakker en werd in 1914 eigenaar van het toenmalige Hotel Corneles. Samen met zijn vrouw bracht hij het tot grote bloei door het aanleggen van een speeltuin en de bouw van een toneelzaal, waarin zelfs landelijk bekende gezelschappen optraden. Toen dochter Hendrika in 1931 trouwde met Waldrick Udema, nam het jonge paar het hotel over en liet het echtpaar de villa bouwen.

Drentse taal

Hendrik Bos werd schrijver in de hem dierbare Drentse taal en in juli 1934 publiceerde de Emmer Courant voor het eerst een artikel van zijn hand en er volgden er veel meer.

Met Jan Naarding stelde hij in 1939 een bundel samen met vijf van zijn verhalen. Toen was Hendrik Bos al twee jaar lid van de NSB en dat vond men, gezien zijn liefde voor het Drents-eigen en zijn strijd voor een gunstiger handelspolitiek ten bate van de Nederlandse landbouw, heel aanvaardbaar. Dat veranderde, toen de Duitsers ons land bezetten en Hendrik volop ging publiceren in Duitsgezinde kranten en tijdschriften.

Na de oorlog, op 10 april 1945, werd hij hiervoor gearresteerd en pas op 23 oktober 1946 berecht. Gezien de tijdsduur van zijn gevangenschap stelde men hem daarbij onder voorwaarden in vrijheid. Zijn vrouw was toen al bij familieleden overleden en hijzelf stierf in juli 1947 in Amersfoort.

Waarschijnlijk had Hendrik, in Dalen `Vadertje Bos' genoemd, veel meer voor de Drentse cultuur kunnen betekenen, als hij deze verkeerde keus niet had gemaakt. Zijn huis werd op 10 april in beslag genomen en als hoofdkwartier gebruikt door de Daler BS (Binnenlandse Strijdkrachten), die het een half jaar later wegens opheffing van de eenheid ontruimden. Gedurende deze tijd werd de villa `Oranjehuis' genoemd.

Hendrik Bos verkocht na zijn vrijlating de woning voor ƒ 19.000,- aan Harm Veldhuis, die haar direct weer van de hand deed. De nieuwe eigenaar heette, heel apart, ook Hendrik Bos en hij bezat, nog aparter, ook het nu tot Restaurant Cornelis omgevormde Hotel Corneles. Na 1967 verhuurde hij de woning en sinds 1975 woonden er de families Veltman en Scholten als eigenaars.

Mooiste plekje van Dalen

In december 1999 kochten Henry Bosch en Ageeth Kalkdijk de villa. Het echtpaar had al in 1993 het bakkersbedrijf van Ageeths vader overgenomen. Ze hadden altijd al wat met dit huis gehad op, volgens Ageeth, `het mooiste plekje van Dalen'. Als historieliefhebbers veranderden ze niets aan de buitenkant en inwendig werd alleen de hal vergroot. De glas-in-loodraammotieven en het afstapje naar de tuinkamer bleven bestaan en in de kelder bevindt zich zelfs nog de oude centrale verwarmingsketel met de `dikke' buizen. `De ruimte en de vrijheid om `t huis zijn voor ons het belangrijkst!', zegt Henry. Sta er eens een moment bij stil, bij deze monumentale, bescheiden villa.

Literatuur: Henk Nijkeuter - Geschiedenis van de Drentse literatuur I. Lucresa Kern en Bertus Blaauwgeers - De Brinken.