Kiek nou 's!
Door Herman Woltersom

Duitse kolonel ontvouwde in Coevorden plannen voor aanslag op Hitler

‘Door de aannemer G. Santman alhier is onderhands aangenomen de bouw van een woonhuis aan de Spoorhaven alhier voor den heer P. Duinkerken te Dedemsvaart voor 8500 gulden’. Zo werd schipper Piet Duinkerken scheepsbevrachter in Coevorden. Het werd uiteindelijk een winkel, café en woonhuis aan de Spoorsingel.

Het was niet zo verwonderlijk dat Duinkerken juist aan de Spoorsingel zich vestigde. Aan de stadsgracht was ook al een spoor aangelegd waarop enkele goederenwagons langs de stadsgracht konden worden gezet. Langs het havenspoor vestigden zich verschillende handelsfirma’s, die profiteerden van de uitgebreide transportmogelijkheden zowel per spoor als per boot. In 1917 werd in het Algemeen Handelsblad per scheepslading of wagon eiken brandhout aangeboden, te bevragen bij P. Duinkerken, scheepsbevrachter en transportovernemer te Coevorden, Duinkerken was telefonisch bereikbaar onder nummer 69, maar zoals al vermeld had Duinkerken ook een café.

In 1918 werd in het café een ijzeren Aakschip per palmslag verkocht. Schipper H. Bloemen bood zijn schip ‘De twee Gebroeders’ wegens ‘stil te gaan leven’ te koop aan. In de Provinciale Geldersche en Nijmeegsche Courant verscheen op 16 augustus 1919 de volgende advertentie ‘Ondergeteekende houdt zich beleefd aanbevolen voor het koopen en bevrachten van fabrieksturf. P. Duinkerken, Coevorden’. Het café aan de Spoorsingel is inmiddels gesloopt en was allang in de vergetelheid geraakt als daar niet in december 1943 de Nederlandse illegaliteit over de aanslag op Hitler was ingelicht. In de kamer achter het kantoor en scheepscafé van Tante Roelie - een zuster van de na de oorlog overleden Duinkerken - kwamen toen mr. Cramer, de latere commissaris van de Koningin in Drenthe en Van Heuven Goedhart bijeen voor de ontmoeting met de Duitse kolonel Wilhelm Staehle.

De Duitse kolonel ontvouwde toen aan de twee verzetsstrijders de plannen voor een aanslag op Hitler. Helemaal gerust waren de twee mannen niet over de afloop van het gesprek. Cramer liet in een interview met de Leeuwarder Courant in 1964 het volgende optekenen: ‘Van Heuven Goedhart en ik hadden afgesproken uitermate gereserveerd te blijven en niets te zeggen. Wij zouden Staehle tussen ons in laten plaats nemen en ons op hem werpen wanneer hij iets kwaads van plan was. We hadden ijzeren staven bij de hand en ons bij voorbaat van een vluchtweg via het varkenshok achter het huis verzekerd. Wij zagen de auto voorrijden en de kolonel in uniform uitstappen. Even later kwam hij de kamer binnen en stelde zich voor. Op dat moment voelden wij intuïtief te maken te hebben met een man van uitzonderlijk hoog zedelijk gehalte’.

Kolonel Wilhelm Staehle bekleedde een functie op het ministerie van oorlog in Berlijn en kon daardoor reizen waar hij wilde. De aanslag op Hitler zou half januari 1944 plaatsvinden, maar werd toen uitgesteld omdat Staehle in Berlijn werd vastgezet en verhoord. Voor de Gestapo waren de bezoeken aan Nederland van Staehle niet onopgemerkt gebleven. Ook de vrouw van de kolonel werd opgepakt en naar Ravensbrück weggevoerd. Het Duitse verzet versnelde de aanslag op Hitler en werd op 20 juli 1944 uitgevoerd, welke aanslag mislukte. Bij het binnentrekken van de Russen in Berlijn dacht Staehle vrijgelaten te worden, maar hij werd met een nekschot gedood. Op 21 april 1970 werd ter ere van Staehle op initiatief van mr. J. Cramer en drs. P.A. Wolters - oud-burgemeester van Coevorden - een gedenkplaat onthuld bij het café Duinkerken aan de Spoorsingel. De gedenkplaat is nu in het bezit van het Stedelijk Museum Coevorden en zal ongetwijfeld vanaf 11 april 2020 te zien zijn bij de tentoonstelling rond de herdenking van 75 jaar vrijheid.

In ‘Kiek Nou ‘s!’ duikt Herman Woltersom in het heden en verleden van gebouwen in de gemeente Coevorden. Reacties: hjwoltersom@hetnet.nl