Nazaten 'rabbi' David Krammer nemen speciale voorkamer in Coevorder synagoge in gebruik

Coevorden - Drie havo-scholieren richtten in de oude synagoge van Coevorden een kamer in ter nagedachtenis aan ‘rabbi’ David Krammer. Hij, zijn vrouw, zeven kinderen en vijftien kleinkinderen vonden in de oorlog de dood in Auschwitz.

Zo’n beetje iedereen die net voor de oorlog in Coevorden leefde, kende David en Mietje Krammer. Hij was godsdienstleraar bij de zelfstandige joodse gemeente in de vestingstad. Joden en niet-Joden vroegen hem om wijze raad. Allen noemden ze hem ‘rabbi’. Zij was zijn steun en toeverlaat en bracht samen met haar man elf kinderen groot.

Joden weggevoerd naar Westerbork

Halverwege de bezettingsjaren, in de nacht van 2 op 3 oktober 1942, werd het gezin, met tientallen andere Coevorder Joden, door de nazi’s weggevoerd naar Westerbork. Niet lang daarna vonden David en Mietje Krammer, zeven van hun kinderen en vijftien kleinkinderen de dood in Auschwitz.

Maar mede dankzij drie leerlingen van de Coevorder scholengemeenschap De Nieuwe Veste blijft de herinnering aan hen bewaard. Een jaar lang deden Dewi Hölscher, Phaedra Winter en Melissa Jansen aan de hand van een profielwerkstuk onderzoek naar het leven van de Krammers. In de voormalige synagoge in de Kerkstraat richtten de nu 17-jarige meisjes de voorkamer in met onder meer meubels en boeken uit de jaren dertig van de vorige eeuw. Het is nu ‘de mooie voorkamer van David en Mietje Krammer’.

Tientallen genodigden aanwezig

Zondagmiddag werd het vertrek, dat onderdeel wordt van de vaste tentoonstelling, feestelijk in gebruik genomen. Vele tientallen genodigden, onder wie burgemeester Bert Bouwmeester, waren erbij.

Achterkleinkinderen en een achter-achterkleindochter van David en Mietje Krammer namen de openingshandeling voor hun rekening. Een van de achterkleinkinderen, die zelf ook David Krammer heet, was er voor overgekomen uit Zwitserland. Het was niet zijn eerste bezoek aan de Coevorder synagoge, vertelde hij tussen de bedrijven door: ,,In 2017 was ik ook al eens hier. De Coevordenaren doen zó veel moeite mijn overgrootouders te eren. Ik vind het niet meer dan op zijn plaats om daar respect voor te tonen.”

‘Mijn vader heeft hier leren lopen’

De Zwitser maakte twee jaar geleden foto’s in de synagoge en liet die nadien zien aan zijn intussen overleden vader, een kleinkind dus van ‘rabbi’ David. Wijzend naar de vloer achter de voordeur van de synagoge: ,,Mijn vader heeft hierop rondgekropen en leren lopen. Hij herkende zowaar de zwart/witte plavuizen nog.” Vol bewondering voor de heringerichte voorkamer: ,,Woorden schieten te kort.”

Achterkleindochter Tirtsa Krammer prees de drie scholieren uit havo 5 voor alle verrichte werk. Ze was uit Israël overgevlogen om er zondag bij te kunnen zijn. In de voorkamer hangen lijstjes aan de wand met onder meer foto’s van David en Mietje Krammer en hun gezin. De eettafel die in de kamer staat, is ritueel gedekt voor het vrijdagse sabbatsmaal. Tirtsa Krammer pakte een aantal malen het tafelkleed vast. ,,Een origineel sabbatskleed, geborduurd en wel”, sprak ze bewonderend.

Donderdag open voor publiek

Komende donderdag, 5 december, kan het publiek voor het eerst een kijkje nemen in deze ‘mooie voorkamer van David en Mietje Krammer’.