Kiek nou 's!
Door Herman Woltersom

Nieuwlande: van plaatselijke school tot Onderduikersmuseum De Duikelaar

Nieuwlande is ontstaan op een plek waar vijf gemeenten samenkwamen: Dalen, Coevorden, Hardenberg, Hoogeveen en Oosterhesselen.

Het grootste deel behoorde toe aan Oosterhesselen. Nieuwlande was een dorp met vijf burgemeesters. Echter, bij de gemeentelijke herindeling van Drenthe op 1 januari 1998 werd de grens met Hoogeveen zo’n anderhalve kilometer naar het oosten opgeschoven, waardoor het grootste deel in de gemeente Hoogeveen kwam te liggen. Een klein deel viel uiteraard niet onder de Drentse herindeling en bleef dus bij de gemeente Hardenberg.

Met de nieuwe gemeentegrens bleef een aantal huizen achter in de nieuwe gemeente Coevorden. In het dorp, wat toen nog Zwinderscheveld heette, werd op 1 maart 1916 de School met de Bijbel geopend. Nog geen twee jaar daarvoor werd een vergadering belegd door zes personen om een vereniging op te richten om een christelijke school te bouwen. Er werd een bouwcommissie opgericht die diverse scholen bezocht; als architect werd Meppelink uit Coevorden benadert. Een tekening en begroting werden gemaakt en op 17 september 1915 vond de aanbesteding plaats. De hoogste inschrijving bedroeg ruim 12.000 gulden, de laagste met 8.800 gulden was van Huigen uit De Krim. De school kreeg in de Tweede Wereldoorlog ook met de bezetter te maken.

Het 25-jarig bestaan in 1941 werd niet gevierd, het bestuur van de school schreef daarover het volgende: ‘Gezien de moeilijke tijd, ja drukkende oorlogstijd waarin wij leven, heeft het bestuur gemeend, dit feit niet feestelijk te herdenken’. Ook trok de bezettende macht de teugels strakker aan, zo moest in juni 1941 personeel en bestuur van ‘Joodsche bloede’ hun functie neerleggen. In juni was het verboden om aan het gebouw iets te vertonen wat krenkend voor de Wehrmacht was en portretten van hetkoningshuis mochten niet meer worden vertoond. In die periode kwam de voorzitter, de heer Dijkema, plotseling te overlijden en in de ontstane vacature werd Johannes Post gekozen.

Wegens zijn drukke werkzaamheden binnen het verzet was Johannes Post echter niet veel aanwezig op bestuursvergaderingen. Na de bevrijding werd in de eerste bestuursvergadering duidelijk dat Post nooit weer terug zou keren. In de loop der jaren groeide het leerlingenaantal zodanig en kreeg de school zoveel gebreken dat er aan nieuwbouw werd gedacht. In augustus 1956 werd de bouw aanbesteed en op 29 augustus 1957 was uiteindelijk de opening van de nieuwe school. Vijf jaar geleden kwam de school aan de Julianalaan leeg te staan, omdat de school bij De Opsteker introk, het nieuwe multifunctionele centrum. De oude school werd antikraak verhuurd totdat Stichting Onderduikermuseum Nieuwlande de collectie van Jan Schonewille van zijn privé verzetsmuseum ‘Nieuwlande 1940-1945, een dorp dat zweeg’ onderbracht in een gedeelte van de school.

De collectie maakt nu deel uit van museum De Duikelaar. Op 10 mei is in Onderduikersmuseum de Duikelaar een tentoonstelling geopend over Johannes Post - ooit voorzitter van de school - en zijn broers Marinus en Henk. In verband met 75 jaar bevrijding is deze bijzondere tentoonstelling dit jaar en waarschijnlijk ook nog grotendeels volgend jaar te zien. De expositie is van donderdag tot en met zaterdag van 10.00 tot 16.00 uur en op zon- en feestdagen van 13.00 tot 16.00 uur te bezoeken.

Bron: Onderduikersmuseum de Duikelaar en 1916-1991 School met de Bijbel “De Hoeksteen”.

Herman Woltersom

In ‘Kiek Nou ‘s’ duikt Herman Woltersom in het heden én verleden van markante gebouwen in de gemeente Coevorden. Reacties: hwoltersom@hetnet.nl